Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve giderek anonimlehandan bir nazım biçimidir. Türküler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Kısaca hece skorsı itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Türkülerin mefret çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde umumın dünyalıkı olurlar ve umumın her kesimine seslenme eden sanatkârlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Türküler çoğu posta, bir doğa hadiseı evet da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, bucak adlarının, ayrıca mevzuların birlikte değişmiş olduğu görüldüğü için, nerede doğduklarını saptamak hâlleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü yırler olarak dü ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı içine düzlük uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriya künde havaları bucak hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş albeni adı verilmektedir.

Türklerde anlayışlenen konulara bakarak de sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına bakarak yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Merasim yırleri
İş yırleri
Mukabillıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Olta yırleri
Tabiat ve hayvan yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve elemklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri