Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, dikkat eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve zamanla anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Koşukler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Koşuknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Kısaca hece nüshası bakımından bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin önemli çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde umumın dünyalıkı olurlar ve umumın her kesimine seslenme eden sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu kat, bir natür hadiseı evet da bir kahramanlık alınsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, makam adlarının, hatta mevzuların de değiştiği görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak hâlleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine kayran uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise umumiyetle baziçe havaları makam kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste albeni adı verilmektedir.

Türklerde davranışlenen konulara bakılırsa bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askeriye ırlamakleri
Merasim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Huzurlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Olta ırlamakleri
Tab ve hayvan ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve kırıcıklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri